Kırgızistan’daki Karadeniz Türklerinin Dil Özellikleri: Ses ve Şekil Bilgisi Açısından Bir Değerlendirme

Özet

Kırgızistan’da yaşayan Karadeniz Türkleri, 1944 yılında Sovyetler Birliği’nin sürgün politikaları sonucunda Batum ve çevresinden Orta Asya’ya yerleştirilen Türk topluluklarından biridir. Aradan geçen yaklaşık seksen yıllık sürece rağmen bu topluluğun konuşma dili, hem tarihî Karadeniz ağızlarının birçok özelliğini korumuş hem de Kırgızca ile Rusçanın etkisi altında yeni dilsel özellikler geliştirmiştir. Bu çalışma, Kırgızistan’ın Oş ili Kökcar köyünde yaşayan Karadeniz Türklerinin konuşma dilini ses bilgisi ve şekil bilgisi bakımından değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın verileri saha çalışması kapsamında elli kaynak kişiden derlenen konuşma kayıtlarından oluşmaktadır. Veriler Türk Dil Kurumu transkripsiyon sistemi esas alınarak yazıya aktarılmış ve betimsel yöntemle incelenmiştir. İnceleme sonucunda ağızda uzun ünlüler, ikincil ünlü uzunlukları, ses düşmeleri, tonlulaşma, tonsuzlaşma ve hece kaynaşmaları gibi fonetik özelliklerin yoğun biçimde korunduğu belirlenmiştir. Şekil bilgisi bakımından ise isim ve fiil çekimlerinde Türkiye Türkçesiyle ortaklıkların yanında, özellikle şimdiki zaman ekleri, şahıs ekleri ve bazı çekim eklerinde bölgesel farklılıklar tespit edilmiştir. Çalışma, Karadeniz Türklerinin uzun süre farklı dil çevresinde yaşamalarına rağmen ağız özelliklerini önemli ölçüde koruduklarını göstermekte; dil ile kültürel kimlik arasındaki güçlü ilişkiyi ortaya koymaktadır.